Biobased (natuurlijke) isolatie

Traditioneel wordt geïsoleerd met materialen die gebaseerd zijn op fossiele olie (plastics) en/of die bij de productie veel energie vragen (glas- en steenwol). Deze materialen zijn vanuit klimaatbelasting ongewenst, zodat gezocht is naar vriendelijker materialen. In toenemende mate wordt gekozen voor natuurlijke materialen, die relatief weinig energievretende behandelingen nodig hebben. Deze materialen worden vaak ‘biobased’ genoemd. Je kunt sinds 2024 hiervoor extra isolatie-subsidie krijgen bij de ISDE.

Wat is biobased materiaal?

Het is materiaal dat gegroeid is op landbouwgronden of in natuurgebieden. Na bewerking zoals drogen, persen en versnipperen wordt het verwerkt in plaatmateriaal, dekens of als los inblaasmateriaal opgeslagen. Voor veel toepassingen is er volop keuze.

** Een voorbeeld van een dergelijk nieuw materiaal zijn stevige isolatieplaten, die met hulp van schimmels op basis van restproducten uit de landbouw ontwikkeld zijn. Ze komen van het Nederlandse bedrijf FC-i en zijn vooral geschikt om van binnenuit muren en daken te isoleren.

Voor- en nadelen

• voordelen voor bewoners: gezond binnenklimaat want vocht word goed gereguleerd en ademt, geen schadelijke stoffen en houdt zomerwarmte langer buiten;
• voordelen voor het milieu: opslag van CO₂ geen fossiele grondstof en positieve gevolgen voor bodem, water en biodiversiteit;
• voordelen voor bedrijven: gezondheidsvoordelen, korte ketens tussen productie en verwerking en helpt toekomst van de landbouw.

Nadelen zijn er ook wel: wat lagere isolatiewaarde (op te vangen door dikkere isolatie), voor brandveiligheid is soms wat extra af- of bewerking nodig en niet elke aannemer en isolatiebedrijf heeft kennis over dit isolatiemateriaal.

Op deze pagina lees je over de onderlinge voor- en nadelen van alle isolatie-materialen, ook van de biobased materialen.

Omdat natuurlijke materialen in steeds meer vormen als isolatie beschikbaar komen, is er voor de meeste isolatiemaatregelen wel een natuurlijk alternatief te vinden. Alleen voor een spouwmuur is dat lastig, temeer omdat de spouw eigenlijk te smal is om ook met de beste synthetische isolatie de gewenste waarde van Rc=4,5 te bereiken. Daarentegen is voor het veel gebruikte PIF inmiddels ook een biobased variant beschikbaar (handig onder de vloer en voor het dak). De levensduur van natuurlijk materiaal is uitstekend, uiteraard mits deze droog blijft (denk aan condensatievocht).

Verwerking

Ongedierte? Feiten en oplossingen

Biobased isolatiematerialen worden sneller geassocieerd met ongedierte dan synthetische isolatiematerialen. Dit komt doordat biobased isolatie is gemaakt van natuurlijke materialen, die herkenbaar kunnen zijn voor ongedierte. In de praktijk blijkt deze zorg echter vaak onterecht.
Er zijn diverse effectieve manieren om biobased isolatiematerialen te beschermen tegen ongedierte. Een goede ventilatie helpt bijvoorbeeld om vochtproblemen te voorkomen, wat de kans op ongedierte aanzienlijk verkleint. Ook helpt dat veel biobased isolatie stevig samengeperst wordt, zodat de toegang voor dieren heel lastig is. Daarnaast kunnen biobased materialen worden behandeld met natuurlijke beschermingsmiddelen, waardoor ze net zo goed beschermd zijn als synthetische isolatiematerialen.
Een cruciale factor bij het voorkomen van ongedierte is het dichten van kieren en naden. Veel ongedierte komt binnen via openingen in de huizen. Door deze goed af te dichten, wordt de kans op ongewenste bezoekers aanzienlijk verkleind. En zorg er uiteraard voor dat het biobased materiaal schoon is, zodat er geen insecten of schimmels mee kunnen liften naar de isolatie.

Conclusie:
Met de juiste behandeling en met zo nodig preventieve maatregelen kan biobased isolatie net zo effectief zijn als synthetische alternatieven in het weren van ongedierte. Ook zonder aardolie kan er daarom goed geïsoleerd worden. De onderstaande tabel laat zien hoe aantrekkelijk isolatiematerialen kunnen zijn voor ongedierte en hoe je dat kunt voorkomen. Mocht er desondanks een plaag ontstaan, dan is het raadzaam om een specialist op het gebied van ongediertebestrijding te raadplegen.

Bron: Isoleerbewust

Materiaal	Aantrekkelijk voor ongedierte?	Soort ongedierte	Wat kun je doen?
Cellulose	Nee door boraten behandeling (boorhoudende stoffen)	Knaagdieren, insecten	Bewerken met boraten en goed beschermen tegen vocht + kieren dichten
Houtvezel	Bij slechte vochtwering mogelijk aantrekkelijk voor houtworm	Houtwormen	Goed vochtbescherming, Ventilatie en kieren dichten
Hennep & vlas	Zelden, bevat van nature afwerende stoffen	Knaagdieren (bij slechte afdichting)	Kieren dichten, ventilatie en goede installatie
Schapenwol	Zonder behandeling aantrekkelijk voor motten	Motten (zonder behandeling)	Behandelen en mag niet te vochtig worden dus ook ventileren
Kurk	Nee, natuurlijke afwerende eigenschappen	Kevers (in zeldzame gevallen)	Kierdichting en goede ventilatie
Stro	Ja, indien onbehandeld	Knaagdieren, insecten	Vereist behandeling en goede afdichting
Glaswol	Nee, maar biedt geen actieve afstoting	Knaagdieren	–
Steenwol	Nee, maar kan nestgelegenheid bieden	Knaagdieren	–
PUR / PIR	Nee	nee	–

Meer weten?

Lees meer op deze pagina van het Energiepunt. Ook dit boekje levert veel informatie. Diverse leveranciers geven op internet informatie over de diverse materialen en de toepassing daarvan. Natuurlijk verkopen ze vooral hun eigen producten graag, maar door enkele sites te bekijken krijg je een redelijk overzicht van de (on-)mogelijkheden. Vanwege hun eigen belang noemen we hier geen namen, google daarom zelf wat rond. Op deze pagina van Kies Biobased is een lijstje van bedrijven te vinden, die biobased isoleren. Ook hebben ze een lijstje van leveranciers, zeker niet compleet want ook de bekende bouwmarkten kunnen tegenwoordig wel wat leveren van de standaard producten van bijvoorbeeld houtvezels. Let steeds op de aanwezigheid van de goede keurmerken, zie deze FAQ voor meer informatie.

Tot slot nog een Handleiding voor natuurlijke isolatie van bestaande bouw, dat een beschrijving geeft voor woningen van verschillende bouwjaren.